Khai vấn là gì? 5 khác biệt cốt lõi giữa coaching và tư vấn

Bạn đã bao giờ cảm thấy đầu óc mình mơ hồ, thiếu phương hướng, hoặc như thể mình cần nhấn nút "Cài đặt lại"?

Mình cũng từng như vậy. Nhiều năm trước, mình chưa bao giờ nghĩ đến khai vấn (coaching). Mình không biết nó là gì, nó có thể giúp mình như thế nào, hay mình có thực sự cần nó không. Khi trải nghiệm, mình thấy những hướng đi mới, những tiềm năng mới bắt đầu mở ra, những điều mà trước đây mình thậm chí không hề biết tới. Mình tin vào hiệu quả của khai vấn đến mức quyết định trở thành một chuyên gia khai vấn được chứng nhận bởi ICF, và say mê nghề này từ đó.

Nếu bạn giống nhiều bạn nữ mà mình từng trò chuyện, có thể bạn chưa biết khai vấn (life coaching) là gì. Vì vậy, mình muốn dành chút thời gian giải thích khai vấn là gì và tại sao bạn cần nó.

Khai vấn là gì và không phải là gì?

Chuyên gia khai vấn làm gì?

Chuyên gia khai vấn là người gặp bạn đúng tại nơi bạn đang đứng và cùng bạn làm việc để giúp bạn tìm ra mục đích, sức mạnh và xây dựng kế hoạch hành động cho cuộc sống cá nhân lẫn nghề nghiệp. Khai vấn tập trung vào tương lai và dựa trên một niềm tin cốt lõi: bạn không hề "đổ vỡ", bạn chỉ cần được hỗ trợ để tiến về phía trước tốt hơn. Đây là lựa chọn rất phù hợp cho những ai sẵn sàng bước tiếp trong cuộc sống và mong muốn trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.

Công việc của coach là dùng các kỹ thuật khai vấn để khai thác sự thông thái, tư duy và cách hành động hiệu quả của mỗi khách hàng, từ đó tạo ra kế hoạch hoặc chuỗi hành động hiệu quả với chính khách hàng ấy. Chuyên gia khai vấn luôn tò mò, dám thách thức bạn và đưa ra những góc nhìn mới để bạn nhìn vấn đề đa chiều hơn, có được những khoảnh khắc nhận ra "aha".

Chuyên gia khai vấn không phải là gì?

Đọc thêm Coaching Là Gì? Phân Tích Khái Niệm Chi Tiết Về Coaching

Tham vấn hoặc trị liệu

Trị liệu khác khá nhiều so với khai vấn, dù hai lĩnh vực có phần trùng lặp và cùng chung một mục tiêu: giúp khách hàng khám phá những điều về bản thân.

Tuy nhiên, trị liệu tập trung vào quá khứ và là công cụ tuyệt vời để chữa lành những vết thương trong quá khứ.

Trị liệu giúp bạn bước qua những trải nghiệm đau thương để hiện diện nhiều hơn ở đây và bây giờ. Bạn có thể nói về thời thơ ấu hoặc các mối quan hệ cũ để làm hòa với quá khứ và vượt qua nó.

Tư vấn

Tư vấn và khai vấn cũng thường bị lẫn lộn, nhưng hai việc này khác nhau. Chuyên gia tư vấn dùng chuyên môn của mình để khuyên một cá nhân hoặc doanh nghiệp nên đi theo chuỗi hành động nào là tốt nhất để đạt kết quả mong muốn. Đôi khi, họ cũng chuyển giao kiến thức hoặc kỹ năng cho khách hàng. Khác biệt chính nằm ở chỗ: tư vấn tập trung nhiều hơn vào việc nói cho người khác biết phải làm gì, còn khai vấn tập trung nhiều hơn vào việc đặt câu hỏi để khơi gợi tư duy phản biện của khách hàng.

Cố vấn

Nhầm lẫn phổ biến cuối cùng là cho rằng khai vấn giống cố vấn. Trước hết, hai lĩnh vực này khác nhau ở mục tiêu. Người cố vấn làm việc với những người đang đi trên cùng con đường với mình nhưng ít kinh nghiệm hơn, bằng cách truyền lại sự thông thái và kiến thức. Mục tiêu chính của họ là giúp người đi sau phát triển dựa trên chính con đường mà người cố vấn đã đi.

Điều gì là tốt nhất cho bạn?

Các loại hình hỗ trợ này đều tồn tại vì chúng thực sự hữu ích. Nhiều khi, bạn sẽ cần nhiều hơn một dạng hỗ trợ, tùy vào từng giai đoạn của cuộc đời. Mình nghĩ điều quan trọng là xác định bạn cần hình thức nào ở mỗi giai đoạn để đạt kết quả tốt nhất. Nếu bạn đã sẵn sàng đưa cuộc sống của mình lên một tầm cao mới và muốn cùng ai đó kiến tạo điều đó, mình nghĩ chuyên gia khai vấn là lựa chọn phù hợp nhất với bạn.

Những lý do để thuê một chuyên gia khai vấn

Đọc thêm Pure Coaching (Khai vấn Thuần Túy) theo mô hình của ICF

Bạn có thể tìm thấy một chuyên gia khai vấn cho bất kỳ khía cạnh nào của cuộc sống mà bạn muốn cải thiện

Không chỉ vậy, mỗi chuyên gia đều có phong cách, phương pháp và quan điểm riêng, có thể mở ra cho bạn những góc nhìn mới và giúp bạn mở khóa tiềm năng của mình. Thuê một chuyên gia khai vấn giống như mua vé ưu tiên (skip-the-line) ở điểm du lịch: bạn đỡ phải xếp hàng chờ để vào nơi mình muốn đến. Với những life coach đam mê nghề, cuộc sống của họ thường là thành quả do chính họ tạo ra, và động lực lớn nhất của họ là giúp bạn không phải trải qua những khó khăn tương tự như họ đã trải qua.

Đó cũng là động lực khiến mình chọn theo nghề khai vấn. Mình không muốn bất cứ ai phải sống quá lâu trong cảm giác quá tải hay mất phương hướng về cuộc sống của mình.

Tại sao bạn có thể cần một chuyên gia khai vấn

Đọc thêm Tại sao người thành công đều có Life Coach

Ai trong chúng ta cũng tự hào về sự độc lập và khả năng "tự cung tự cấp" của mình. Mình cũng từng là một người như thế.

Chúng ta đi qua cuộc sống bằng rất nhiều lần thử và sai, cố tránh những điều mình nghĩ có thể khiến mình cảm thấy tiêu cực, và đôi khi thấy lạc lõng, cô đơn trong cuộc đời.

Nhưng sự thật là, khi bạn chọn khai vấn, cuộc sống không nhất thiết phải như vậy. Bạn có thể tránh cho mình nhiều năm lo lắng và vật lộn. Điều thú vị nữa là kết quả ở một lĩnh vực sẽ bắt đầu lan sang những lĩnh vực khác trong cuộc sống của bạn. Bạn sẽ sáng rõ hơn, sống trọn vẹn hơn, và nhờ đó hiện diện tốt hơn bên những người bạn yêu thương.

Theo cách nhìn này, mình tin có thể khẳng định: khai vấn là một hình thức chăm sóc bản thân.

Những lĩnh vực mà chuyên gia khai vấn có thể làm việc với bạn

Cuộc sống có rất nhiều khía cạnh, nên các loại hình khai vấn (life coaching) mà bạn có thể chọn cũng không có giới hạn. Một vài lĩnh vực bạn có thể cân nhắc:

1. Thiết lập mục tiêu và lập kế hoạch cho tương lai của bạn
2. Làm rõ tư duy và những mô thức suy nghĩ của bạn, vượt qua những điểm nghẽn tư duy
3. Giảm cân
4. Hẹn hò, yêu đương và các mối quan hệ
5. Nâng cao sự nghiệp của bạn
6. Phát triển doanh nghiệp của bạn
7. Giao tiếp với con hoặc gia đình của bạn
8. Lối sống lành mạnh
9. Sức khỏe tài chính
10. Làm sâu sắc thêm đời sống tâm linh của bạn

Một trong những điều mình yêu thích ở khai vấn là luôn có một khía cạnh hay lĩnh vực nào đó phù hợp với mỗi người. Bất kỳ lĩnh vực nào trong cuộc sống mà bạn muốn cải thiện, bạn đều có thể tìm đến một coach.

Kết luận: Khai vấn là gì?

Hãy nghĩ về một lĩnh vực trong cuộc sống của bạn, một điều bạn muốn cải thiện. Cuộc sống của bạn sẽ khác đi như thế nào? Một năm nữa, bạn sẽ ở đâu? Khai vấn có thể giúp bạn tìm thấy câu trả lời cho những câu hỏi ấy. Tin tốt là bạn đã có sẵn mọi thứ mình cần ở bên trong; một chuyên gia khai vấn giỏi sẽ giúp bạn mở rộng vùng ánh sáng của chính mình. Nếu bạn thực sự mở lòng, khai vấn sẽ thay đổi cuộc sống của bạn.

Khai vấn không đơn thuần là một phương pháp tư vấn hay đào tạo, mà là một hành trình đồng hành sâu sắc, nơi người được khai vấn khám phá chính mình, tháo gỡ những giới hạn nội tâm và từng bước trở thành phiên bản tốt nhất của họ. Qua những câu hỏi có chủ đích, không phán xét, người coach mở ra những khoảng không gian suy ngẫm để người được khai vấn (coachee) tự đưa ra quyết định, tự lựa chọn hướng đi phù hợp với giá trị sống và mục tiêu cá nhân.

Khai vấn không giải quyết vấn đề thay bạn, mà đánh thức trí tuệ bên trong để chính bạn hành động một cách có ý thức và tự chủ. Trong một thế giới nhiều biến động, kỹ năng tự nhận thức, tự dẫn dắt và tự phát triển ngày càng cần thiết, và đó cũng chính là món quà lớn nhất mà khai vấn mang lại.

Câu hỏi thường gặp