Khám phá mối liên hệ giữa “Hành trình Người Hùng” của Joseph Campbell và mô hình chuyển hóa trong coaching hiện đại qua sách “Bước chuyển bản thể”.
TỪ MÔ HÌNH NGƯỜI HÙNG CỦA JOSEPH CAMPBELL ĐẾN MÔ HÌNH CHUYỂN HÓA TRONG KHAI VẤN HIỆN ĐẠI
Khi thần thoại cổ đại gặp coaching hiện đại, cấu trúc chuyển hóa của một con người hiện ra rõ ràng hơn bao giờ hết.
Những ai say mê nghiên cứu thần thoại hầu như ít nhiều sẽ biết đến công trình “Người hùng mang ngàn gương mặt” của Joseph Campbell. Đây là một công trình dày công nghiên cứu sâu rộng kho tàng thần thoại thế giới xuyên qua nhiều châu lục, quốc gia. Dù mỗi người hùng (“hero” – cũng tức là nhân vật chính) mang một gương mặt, một câu chuyện khác nhau, nhưng qua khảo cứu Campbell đã chỉ ra một cách đọc, một cấu trúc chung, phổ quát (“monomyth” – từ này được cho là mượn từ James Joyce) cho các câu chuyện, gọi là “hành trình của người hùng”.
Sơ lược thì hành trình người hùng bắt đầu từ lúc anh ta nhận được một lời mời gọi để rời khỏi vùng an toàn quen thuộc bước vào cuộc phiêu lưu. Lời mời gọi này có thể đến ngoài ý muốn như chính lời vu của thằng bán tơ là nguồn cơn đưa đẩy Kiều bước vào 15 năm đoạn trường. Nhân vật ban đầu có thể tìm mọi cách từ chối như Odysseus giả điên để không phải tham gia vào cuộc chiến thành Troy; hay bị cản trở như cách vua cha bày ra mọi cảnh sung sướng, dục lạc để che giấu Tất Đạt Đa về cái chết, về sự khổ bên ngoài kinh thành… Thế nhưng tất cả đều không thể ngăn được nhân vật bước vào hành trình mà anh ta cần phải trải qua, thử thách mà anh ta cần phải đối mặt, và bài học mà anh ta cần phải thụ lãnh để có thể thấu hiểu bản thân cũng như mối tương quan với thế giới xung quanh.
Kết thúc hành trình có thể là sự trở về vinh quang như Odysseus, hay nhận lãnh cái chết không thể tránh khỏi như Achilles. Dù thế nào thì bản thân cuộc hành trình không thôi đã mang tính dấu ấn lớn lao và trường cửu hơn bất kỳ kết quả nào. Trên chỉ là vài ví dụ dẫn cho cấu trúc thần thoại mà Campbell đề cập, và để khám phá những tầng ý nghĩa biểu tượng rộng lớn khác mọi người có thể tìm đọc công trình này.
Và từ thế giới thần thoại đầy say mê lôi cuốn ấy, nay ta lại có dịp bắt gặp cấu trúc này trong đời sống hiện đại. Tất nhiên là trong một hình thái khác. Hình thái của những con người đã, đang hay chuẩn bị bước vào hành trình chuyển hóa, khai tâm hay hành trình trưởng thành trong nhận thức, để lột bỏ tất cả những thứ không phải mình, những danh tính sai lầm để đến gần hơn với bản thể chân như của mình…
HÀNH TRÌNH NGƯỜI HÙNG VÀ HÀNH TRÌNH COACHING – VÌ SAO CHÚNG GIỐNG NHAU ĐẾN LẠ?
Bất kỳ hành trình chuyển hóa nào cũng là một cuộc phiêu lưu nội tâm mang bóng dáng của một người hùng.
Nếu trong thần thoại, người hùng bước ra khỏi thế giới quen thuộc để tiến vào miền thử thách, thì trong coaching, thân chủ cũng bước ra khỏi vùng an toàn nội tâm của mình để đi vào hành trình nhận thức – một hành trình mà theo đúng bản chất, cũng chứa đầy thử thách, giằng xé, rối loạn, nghi hoặc.
Đây chính là điểm giao thoa giữa Hero’s Journey và mô hình chuyển hóa trong coaching hiện đại (Transformational Coaching Model). Một bên xuất phát từ thần thoại, một bên xuất phát từ tâm lý học hiện đại, nhưng cả hai đều mô tả cùng một cấu trúc sâu nhất của con đường phát triển con người.
Vì sao khi ai đó bước vào coaching, họ lại có cảm giác mình đang bước vào hành trình người hùng?
Vì ngay khi bắt đầu một phiên coaching, người đối diện không chỉ đối thoại với Coach; họ đang đối diện với một lời mời gọi giống hệt lời mời gọi của mọi người hùng trong thần thoại:
Lời mời đi vào chính mình.
Không phải ngẫu nhiên mà Campbell gọi phần đầu tiên của hành trình người hùng là “Call to Adventure” – Lời mời phiêu lưu. Và trong coaching, mô hình chuyển hóa bắt đầu chính xác từ khoảnh khắc đó: khoảnh khắc một con người nhận ra đời sống hiện tại không còn phù hợp với bản thể sâu nhất của mình, và có điều gì đó bên trong thúc giục họ bước ra khỏi vòng lặp quen thuộc.
Đó là khoảnh khắc họ tìm đến coaching.
Đó là khoảnh khắc mô hình chuyển hóa bắt đầu vận hành.
Đó là khoảnh khắc người hùng trong họ thức giấc.
MÔ HÌNH CHUYỂN HÓA LÀ GÌ MÀ KHIẾN COACHING TRỞ THÀNH HÀNH TRÌNH NỘI TÂM SÂU NHẤT?
Mô hình chuyển hóa trong coaching hiện đại không phải là kỹ thuật. Nó là bản đồ nội tâm của mọi cuộc trưởng thành.
Mô hình chuyển hóa trong coaching (Transformational Coaching Model) không phải chỉ là một phương pháp kỹ thuật. Nó là một bản đồ tâm thức, mô tả cách một con người đi từ phiên bản cũ – thường bị chi phối bởi niềm tin sai lầm, nỗi sợ, mô thức lặp lại – đến phiên bản sâu hơn, chân thật hơn, gần với bản thể hơn.
Và sự tuyệt đẹp nằm ở chỗ mô hình này trùng khớp với cấu trúc Hero’s Journey mà Campbell đã khám phá. Mỗi phiên coaching, mỗi vòng chuyển hóa, đều giống như từng bước của người hùng: từ lời mời gọi → từ chối → thử thách → đối diện bóng tối → khai tâm → trở về với món quà mới.
Tại sao mô hình chuyển hóa lại quan trọng trong coaching đến vậy?
Bởi vì không có mô hình chuyển hóa, hành trình phát triển bản thân của một người chỉ là một chuỗi thay đổi bề mặt. Coaching không phải là đặt mục tiêu và đạt mục tiêu. Coaching là làm sáng rõ bản thể. Coaching là đưa thân chủ đi vào vùng họ chưa từng bước vào. Coaching là hành trình nội tâm mang tính khai tâm.
Mô hình chuyển hóa chính là xương sống giúp Coach thực hiện điều đó.
KHI THẦN THOẠI ĐƯỢC ĐỌC LẠI BẰNG NGÔN NGỮ COACHING
Khi đọc lại phần bạn viết về Kiều, về Odysseus, về Tất Đạt Đa, ta bỗng nhận ra một điều thật lạ lùng: những câu chuyện ấy không chỉ là chuyện của họ. Chúng là chuyện của tất cả chúng ta, chỉ khác nhau ở hình thức.
Lời vu oan là lời mời gọi bất ngờ.
Sự cản trở của vua cha là vùng an toàn níu kéo.
Cái chết Achilles đối diện là điểm đen của vô thường.
Sự lang bạt của Odysseus là ý nghĩa của hành trình trở về.
Tất cả những câu chuyện ấy không khác gì hành trình của một người thân chủ khi bắt đầu tìm đến coaching:
Họ bị đẩy đến giới hạn.
Họ tìm cách né tránh.
Họ bị thử thách.
Họ đối diện bóng tối.
Và nếu họ đủ dũng cảm để đi trọn đường, họ trở về với một phiên bản mới – trưởng thành, đủ đầy và thấu hiểu bản thể.
Đây chính là lý do vì sao mô hình chuyển hóa trong coaching, khi được nhìn dưới ánh sáng của Joseph Campbell, trở nên thuyết phục đến mức gần như hiển nhiên. Campbell không chỉ mô tả thần thoại. Ông mô tả quá trình vận hành của tâm thức con người. Coaching không phát minh ra hành trình ấy. Coaching chỉ giúp ta đi qua nó một cách ý thức.
BƯỚC CHUYỂN BẢN THỂ – KHI MÔ HÌNH CHUYỂN HÓA HIỆN RA RÕ NHẤT
Có những cuốn sách không chỉ để đọc, mà để trải nghiệm hành trình trở về chính mình.
Hình thái của mô hình chuyển hóa này sẽ được khám phá và phân tích sáng rõ trong cuốn sách Bước chuyển bản thể. Cuốn sách phù hợp trong đời sống hiện đại, dành cho những ai muốn chậm lại để lắng nghe và kết nối bản thân cũng như gửi đến lời cổ vũ cho những ai đang loay hoay bước đi trên hành trình mà mình được mời gọi.
Đây không chỉ là một cuốn sách đọc để “biết”. Đây là cuốn sách đọc để “đi qua”. Khi bạn đọc về mô hình người hùng của Campbell, bạn hiểu thần thoại. Nhưng khi bạn đọc Bước chuyển bản thể, bạn hiểu chính mình. Bạn nhìn thấy mô hình chuyển hóa trong coaching nằm ngay trong nhịp thở của đời sống. Bạn nhận ra hành trình của người hùng không phải chuyện xưa cũ. Nó đang diễn ra trong bạn, mỗi ngày.
VÌ SAO HÀNH TRÌNH CHUYỂN HÓA TRONG COACHING LẠI GIỐNG HÀNH TRÌNH NGƯỜI HÙNG ĐẾN THẾ?
Coach không phải người dẫn đường. Coach là người trao chiếc gương mà bạn cần để nhìn thấy bản thể.
Câu hỏi này là một trong những câu hỏi mà nhiều người tìm kiếm nhất khi nghiên cứu về mô hình coaching. Và câu trả lời thật ra đơn giản đến bất ngờ:
Vì cả hai đều dựa trên cùng một nguyên lý: con người chỉ trưởng thành khi dám rời khỏi vùng an toàn và đối diện với phần bóng tối của mình.
Coach chính là người đồng hành giống nhân vật Mentor trong hành trình người hùng: không đi thay bạn, nhưng trao cho bạn một chiếc gương để bạn nhìn thấy điều bạn chưa bao giờ dám nhìn.
Mô hình chuyển hóa trong coaching trở thành phiên bản hiện đại của hành trình người hùng:
Hành trình không diễn ra ở sa mạc, trên biển hay ở chiến trường; nó diễn ra trong nội tâm.
Thử thách không đến từ quái vật hay các vị thần; nó đến từ niềm tin sai lầm và nỗi sợ sâu nhất.
Kho báu không nằm ở cuối bản đồ; nó nằm trong sự hiểu biết về bản thể.
Chính vì thế, khi ai đó tìm đến coaching, họ không tìm một lời khuyên. Họ tìm một cuộc chuyển hóa.
MÔ HÌNH CHUYỂN HÓA VÀ SỰ THỨC TỈNH BẢN THỂ
Một trong những điểm mạnh nhất của coaching hiện đại là nó giúp ta nhìn thấy sự thật mà Campbell đã nói đến: người hùng không bao giờ tìm thấy “kho báu” bên ngoài. Kho báu luôn nằm trong chính anh ta, chỉ chờ anh ta đủ trưởng thành để nhận ra.
Đó cũng là triết lý của mô hình chuyển hóa trong coaching:
Coach không cho bạn câu trả lời. Coach giúp bạn tìm ra câu trả lời mà bản thể đã cất giữ từ lâu.
Và khoảnh khắc bạn nhận ra điều đó, bạn bước vào bước chuyển bản thể – bước chuyển mà cuốn sách cùng tên muốn dẫn bạn đi qua: bước chuyển từ sống như một vai diễn sang sống như chính mình.
ĐỌC “BƯỚC CHUYỂN BẢN THỂ” VÀ THẤY LẠI HÀNH TRÌNH CỦA CHÍNH MÌNH
Bản thể không cần phải được tạo ra. Nó chỉ cần được trở về.
Cuốn sách này không chỉ là lời nhắc về mô hình người hùng. Nó là lời mời gọi bạn bước vào hành trình của chính mình – hành trình mà có thể bạn đã né tránh, từ chối, trì hoãn, hoặc chưa bao giờ dám gọi tên.
Trong thời đại mà ai cũng bận rộn, ai cũng chạy, ai cũng bị kéo đi, “Bước chuyển bản thể” cho bạn cơ hội dừng lại và tự hỏi:
Lời mời gọi mà đời sống đang gửi đến mình là gì?
Mình đang ở bước nào của hành trình người hùng?
Mình đã sẵn sàng bước vào mô hình chuyển hóa thật sự chưa?
Và nếu một ngày nào đó bạn bước vào coaching, hoặc trở thành một coach, bạn sẽ thấy những gì Joseph Campbell viết cách đây hàng chục năm vẫn còn nguyên giá trị cho hành trình nội tâm của thế kỷ 21.
👉 Mời bạn khám phá sâu hơn: Khóa đào tạo Coach Nền tảng và Chuyên Sâu của PCC
Nơi cộng đồng không chỉ là nơi học tập, mà còn là chiếc gương phản chiếu giúp bạn thấy rõ Điểm Mù trong hành trình hỗ trợ khách hàng chữa lành và phát triển bản thân.
Đăng ký tại: Các khóa học Pure Coaching
Gặp team Pure Coaching tại: Đặt lịch hẹn với đội ngũ Tham khảo thêm sách: Bước Chuyển Bản Thể
